Farenjit Nedir? Farenjite Ne İyi Gelir ve Belirtileri Nelerdir?

Farenjit, yutak bölgesinin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan ve en sık boğaz ağrısı ile seyreden bir üst solunum yolu hastalığıdır. Viral ya da bakteriyel etkenlere bağlı gelişebilir. Yutma güçlüğü, kızarıklık ve ateş eşlik edebilir.

Akut farenjit nedenleri arasında soğuk algınlığına yol açan virüsler, streptokok gibi bakteriler ve ani ısı değişiklikleri yer alır. Sigara dumanı ve kirli hava, boğaz mukozasını tahriş ederek enfeksiyona yatkınlığı artırır.

Kronik farenjit, uzun süreli tahriş edici faktörlere maruz kalma sonucu gelişir. Ağızdan nefes alma, reflü hastalığı ve sürekli geniz akıntısı boğaz dokusunda kalıcı irritasyona neden olarak şikâyetlerin uzamasına yol açar.

Farenjit tedavisi, etkenin viral veya bakteriyel olmasına göre planlanır. Viral olgularda destekleyici tedavi yeterliyken, bakteriyel farenjitte antibiyotik gerekebilir. Bol sıvı tüketimi ve boğaz hijyeni iyileşmeyi destekler.

Farenjit Nedir?

Farenjit, boğazın arka kısmında yer alan farenksin iltihaplanmasıdır. Genellikle virüsler nedeniyle gelişir, ancak bakteriyel enfeksiyonlar da sebep olabilir. Boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, kuru öksürük, ateş ve boğazda kızarıklık en sık görülen belirtileridir. Viral farenjit çoğunlukla kendiliğinden iyileşirken, bakteriyel farenjit durumunda antibiyotik tedavisi gerekebilir. Bol sıvı tüketimi, istirahat ve boğazı rahatlatıcı yöntemler şikâyetlerin hafiflemesine yardımcı olur.

Farenjit Belirtileri Nelerdir?

Farenjit bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen bir boğaz rahatsızlığıdır. Temel belirtiler şunlardır:

• Boğaz ağrısı sıklıkla rastlanır ve genellikle yanma veya kaşıntı hissiyle beraberdir.
• Yutkunma esnasında meydana gelen ağrı zaman zaman kulaklara kadar uzanabilir.
• Boğazın kırmızı ve şiş görünümü iltihabın gözle görülür işaretlerindendir.
• Bademciklerin üzerinde beyaz veya sarı kaplamalar görülebilir; bu durum bakteriyel enfeksiyonları işaret eder.
• Lenf bezlerinde şişlik özellikle boyun bölgesinde hassasiyete neden olabilir.
• Ateş çoğunlukla bakteriyel sebeplerden kaynaklanır ancak şiddetli viral enfeksiyonlarda da görülebilir.
• Baş ağrısı ve yorgunluk viral enfeksiyonların yaygın belirtileri arasındadır.
• Öksürük ve burun akıntısı genellikle viral enfeksiyonların eşlikçisidir.
• Ses kısıklığı gırtlak iltihabıyla ortaya çıkabilir ve konuşma güçlüğüne sebep olabilir.

Şiddetli veya komplike belirtiler ise daha ciddi müdahaleleri gerektirebilir:

• Nefes darlığı özellikle şişlik hava yolunu tıkadığında acil durum belirtisi olabilir.
• Yutma güçlüğü şiddetli ağrıyla birleştiğinde önemli bir komplikasyonun işareti olabilir.
• Yüksek ateş genellikle ciddi bakteriyel enfeksiyonların göstergesidir.
• Döküntüler belirli enfeksiyon türlerine özgü olabilir.

Kalıcı belirtiler belirtilerin 10 günü aşması veya kötüleşmesi halinde daha detaylı tıbbi değerlendirme gerektirebilir. Farenjitin bu belirtileri tanı ve tedavi sürecinde önemli rol oynar ve doğru tedavi yaklaşımının belirlenmesine yardımcı olur.

Farenjit nasıl teşhis edilir?

Farenjit tanısı genellikle klinik bir değerlendirme ile başlar. Hekimler hastanın tıbbi öyküsünü detaylı bir şekilde inceleyerek fizik muayene gerçekleştirirler. Bu süreçte streptokok farenjitinin tipik belirtileri olan boğaz ağrısı ve ateş gibi belirtiler göz önünde bulundurulur. Ayrıca bademciklerdeki eksüdalar ve lenf bezi şişlikleri de değerlendirilir.

Tanı sürecinde aşağıdaki adımlar izlenir:

• Klinik Skorlama Sistemleri: Centor ve McIsaac skorlama sistemleri belirtilerin ve hasta yaşının analizine dayanarak streptokok farenjitinin olasılığını değerlendirir.
• Hızlı Antijen Tespit Testi (RADT): Şüpheli durumlarda kullanılan bu test streptokok antijenlerini sürüntüden hızlı bir şekilde tespit eder. Ancak negatif bir sonuç enfeksiyonun olmadığı anlamına gelmeyebilir.
• Boğaz Kültürü: RADT sonuçları negatif çıktığında veya klinik şüphe devam ettiğinde boğaz kültürü yapılır. Bu test GAS farenjitini teşhis etmek için kullanılan altın standarttır.
• Nükleik Asit Amplifikasyon Testleri (NAAT’ler): Bu testler boğaz sürüntülerinde bakteri DNA’sını oldukça hassas bir şekilde tespit eder ve sonuçlar RADT’den daha güvenilirdir.

Ek olarak viral kaynaklı farenjit ihtimalini dışlamak için Epstein-Barr virüsü gibi diğer testler de düşünülebilir. Bu testler hastalığın doğasını anlamak ve uygun tedavi yöntemini belirlemek için önemlidir. Her adım hastanın hızla doğru tanı almasını ve etkili bir şekilde tedavi edilmesini sağlamak amacıyla titizlikle uygulanır.

Farenjit çocukları nasıl etkiler?

Farenjit çocuklarda sık rastlanan bir sağlık sorunudur ve çeşitli belirtilerle kendini gösterir. Çocuklar genellikle yüksek ateş ve boğaz ağrısı yaşarlar. Yutkunmada zorluk çocuğun beslenme alışkanlıklarını olumsuz yönde etkileyebilir. Ayrıca lenf bezlerindeki şişlik enfeksiyonun varlığını gösterir. Bu belirtiler genelde çocuğun enerji seviyesini düşürür ve huzursuzluk yaratır. Farenjitli çocukların boğazlarında kızarıklık ve bademciklerde beyaz lekeler görülmesi muhtemeldir. Bu durum enfeksiyonun görsel bir işareti olarak kabul edilir.

Tanı koyma süreci çoğunlukla klinik bir değerlendirme ile başlar. Şüpheli durumlarda yapılacak testler şunlardır:

• Hızlı antijen tespit testleri (RADT)
• Boğaz kültürleri

Bu testler özellikle bakteriyel farenjit şüphesi taşıyan durumlarda enfeksiyonun doğrulanmasına yardımcı olur. Tedavi yöntemleri farenjitin viral mi yoksa bakteriyel mi olduğuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Bakteriyel enfeksiyonlar için antibiyotikler gerekli olabilir. Bu antibiyotikler arasında penisilin ve sefalosporinler bulunur. Çalışmalar sefalosporinlerin bazı durumlarda penisiline göre daha etkili olabileceğini göstermiştir.

Farenjit tedavi edilmezse çocuklarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar arasında:

• Akut romatizmal ateş
• Post-streptokoksik glomerülonefrit

bulunur. Ayrıca tekrarlayan farenjit vakaları çocuğun okul devamlılığını ve günlük aktivitelerini olumsuz etkileyebilir. Uygun tedavi yöntemlerinin uygulanması bu uzun vadeli sorunların önlenmesinde kritik öneme sahiptir.

Tedavi edilmeyen farenjitin komplikasyonları nelerdir?

Farenjit tedavi edilmediği takdirde çeşitli komplikasyonlar meydana gelebilir. Bu komplikasyonlar genellikle ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Öncelikle romatizmal ateş genellikle tedavi edilmeyen grup A streptokok (GAS) faranjitinden birkaç hafta sonra gelişir. Bu durum bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasına neden olarak kalp kapakçıklarında hasar oluşturabilir. Bu hasar ilerleyerek romatizmal kalp hastalığına ve kalp yetmezliğine dönüşebilir. Ayrıca:

Streptokok sonrası Glomerülonefrit böbreklerde iltihaplanma ve hasara yol açan bir başka komplikasyondur. Bu rahatsızlık;

• Hematüri
• Proteinüri
• Hipertansiyon

şeklinde belirtiler gösterebilir. Peritonsiller apse ise bademciklerin yanında irin birikmesiyle karakterize edilir ve şiddetli boğaz ağrısı yutkunma zorluğu ile birlikte hava yolu tıkanıklığına neden olabilir. Orta kulak iltihabı ve mastoidit orta kulaktan başlayıp mastoid kemiğine yayılabilir. Bu durum eğer tedavi edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir. Ayrıca sinüzit ve zatürre gibi solunum yolu komplikasyonları da tedavi edilmeyen farenjit sonucunda gelişebilir. Bu enfeksiyonlar sinüslerden başlayarak alt solunum yollarına kadar ilerleyebilir. Son olarak toksik şok sendromu bakteriyel toksinlerin kana karışmasıyla ortaya çıkar ve geniş çapta organ hasarına yol açabilir. Bu tür komplikasyonlar farenjitin zamanında ve etkin bir şekilde tedavi edilmesinin önemini göstermektedir.

Farenjit tedavisi nasıl yapılır?

Farenjit tedavisi enfeksiyonun nedenine bağlı olarak değişiklik gösterir. Viral farenjit durumunda KBB uzmanları hastaların rahatlaması için çeşitli destekleyici tedaviler önerir. Bunlar arasında yeterli hidrasyon sağlamak ve ağrı kesicilerle belirtilerin kontrol altına alınması yer alır. Viral enfeksiyonlarda antibiyotik kullanımı önerilmez zira bu tür farenjitler genellikle kendi kendine iyileşir.

Öte yandan bakteriyel farenjit teşhisi konulduğunda özellikle A Grubu Streptokok enfeksiyonu saptandığında enfeksiyonun yayılmasını önlemek ve olası komplikasyonları azaltmak için antibiyotik tedavisi uygulanır. Bakteriyel farenjit için önerilen tedavi seçenekleri şunlardır:

• Penisilin veya amoksisilin ilk tercih edilen antibiyotiklerdir.
• Penisiline alerjisi olan hastalar için alternatifler şunlardır:
  • Sefalosporinler
  • Makrolidler (örneğin azitromisin)

Farenjitin neden olduğu ağır komplikasyonlar karşısında KBB uzmanları duruma göre daha agresif müdahaleler düşünebilir. Bu tedaviler genellikle hastanın daha hızlı iyileşmesi için gereklidir.

Son olarak tekrarlayan bakteriyel farenjit vakalarında önleyici tedbirler almak büyük önem taşır. Bu önlemler hastanın hijyen alışkanlıklarını iyileştirmeye ve enfeksiyonları önlemeye yöneliktir. Ayrıca aşırı tekrar eden enfeksiyonlar için profilaktik antibiyotik kullanımı da değerlendirilebilir. Bu stratejiler hastanın genel sağlık durumunu korumak ve yeni enfeksiyon riskini azaltmak için tasarlanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Farenjit nedir ve genellikle hangi belirtilerle kendini gösterir?

Farenjit, boğazın arka kısmında yer alan farinksin iltihaplanmasıdır. Genellikle boğaz ağrısı, kaşıntı ve yutkunma güçlüğü gibi belirtilerle ortaya çıkar. Ek belirtiler arasında kuru boğaz, boyunda şişmiş lenf düğümleri, kırmızı ve şişmiş bademcikler, bademciklerde beyaz lekeler veya iltihap, ses kısıklığı, öksürük, burun akıntısı, ateş, baş ağrısı ve vücut ağrıları bulunabilir. En sık soğuk algınlığı, grip ve mononükleoz gibi viral enfeksiyonlardan kaynaklanır. Çocuklarda farenjit vakalarının yaklaşık %15-30’u, yetişkinlerde ise %5-10’u grup A streptokok (strep boğazı) gibi bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanır. Farenjit, özellikle soğuk aylarda milyonlarca doktor ziyaretine neden olan yaygın bir sağlık sorunudur. Viral farenjit genellikle kendiliğinden iyileşirken, bakteriyel enfeksiyonlar antibiyotik tedavisi gerektirebilir. Enfeksiyonun yayılmasını önlemek için düzenli el yıkama gibi hijyen kurallarına dikkat edilmelidir.

Viral ve bakteriyel farenjit arasındaki farklar nelerdir?

Viral farenjit, boğaz ağrısı vakalarının yaklaşık %80’ini oluşturur, genellikle öksürük, burun akıntısı ve ses kısıklığı gibi semptomlarla kendini gösterir ve genellikle tıbbi müdahale olmadan düzelir. Buna karşılık, çoğunlukla A Grubu Streptokokların neden olduğu bakteriyel farenjit, çocuklarda vakaların %20-30’unu, yetişkinlerde ise %5-15’ini oluşturur. Aniden başlayan boğaz ağrısı, yutkunma sırasında ağrı, ateş ve şişmiş ön servikal lenf düğümleri ile karakterizedir. Viral farenjitten farklı olarak, bakteriyel formlar akut romatizmal ateş ve glomerülonefrit gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Doğru tanı için hızlı antijen testi ve boğaz kültürü gibi tanı araçları gereklidir, çünkü klinik semptomlar viral ve bakteriyel nedenleri ayırt etmek için yeterli değildir. Gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek ve antimikrobiyal direnci azaltmak için uygun tanı ve tedavi hayati önem taşır.

Farenjit tedavisinde hangi ilaçlar kullanılır?

Farenjit, genellikle viral enfeksiyonlardan kaynaklanır ve genellikle tıbbi tedavi gerektirmeden kendiliğinden iyileşir. Ancak bakteriyel bir enfeksiyon, özellikle A Grubu Streptokok (GAS) doğrulandığında, semptomları hafifletmek ve komplikasyonları önlemek için antibiyotik tedavisi önerilir. Birinci basamak tedaviler arasında 10 günlük bir süre boyunca uygulanan penisilin V ve amoksisilin bulunur. Penisilin alerjisi olan hastalarda, lokal antibiyotik direnç modellerine göre birinci nesil sefalosporinler, klindamisin veya makrolidler (ör. azitromisin veya klaritromisin) reçete edilebilir. Antibiyotiklerin aşırı reçetelenmesi bir sorundur; çalışmalar, farenjitli çocukların yaklaşık %60’ına antibiyotik verildiğini, ancak yalnızca %37’sinde bakteriyel enfeksiyon bulunduğunu göstermektedir, bu da doğru tanı ve uygun antibiyotik kullanımının önemini vurgular.

Evde farenjit belirtilerini hafifletmek için neler yapılabilir?

Farenjit belirtilerini evde hafifletmek için şu yöntemleri deneyebilirsiniz: Ilık tuzlu suyla gargara yapın (bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz ekleyerek, günde birkaç kez gargara yapabilirsiniz) şişliği azaltır ve rahatlama sağlar. Bal tüketin (anti-enflamatuar ve antimikrobiyal özellikleriyle boğazı yatıştırmak için günde iki kez bir yemek kaşığı bal alın). Papatya veya nane gibi bitki çayları içmek, anti-enflamatuar etkileriyle rahatlama sağlayabilir. Nemlendirici cihaz kullanarak boğaz mukozasını nemli tutun ve tahrişi azaltın. Ilık çorba veya çay gibi sıvılar içerek boğazınızı nemlendirin. Yeterli uyku alarak bağışıklık sisteminizi destekleyin. Belirtiler bir haftadan uzun sürerse veya kötüleşirse bir sağlık uzmanına danışın.

Farenjit önlenebilir mi?

Farenjit, yaygın olarak boğaz ağrısı olarak bilinir, grup A Streptococcus (GAS) bakterilerinin yayılmasını azaltan el hijyeni ve solunum etiğine dikkat ederek önlenebilir. Ayrıca grip ve suçiçeği aşıları, GAS farenjit gibi ikincil bakteriyel enfeksiyon riskini azaltabilir. Koruyucu önlemler, farenjit sıklığını ve bununla ilişkili sağlık yükünü önemli ölçüde azaltabilir.

Kaynakça:

https://www.healthline.com/health/pharyngitis

https://www.medicalnewstoday.com/articles/324144

Prof. Dr. Murat Topdağ

Prof. Dr. Murat Topdağ, 1978 yılında Malatya’da doğmuş, tıp eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Bölümü’nde tamamlamıştır. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra, akademik ve klinik kariyerine aynı kurumda devam etmiştir. 2017–2025 yılları arasında Acıbadem Altunizade Hastanesi’nde görev yapan Prof. Dr. Topdağ, 2025 yılı itibarıyla Memorial Göztepe Hastanesi bünyesinde hastalarına hizmet vermektedir.

Kulak burun boğaz hastalıkları, baş-boyun kanser cerrahisi ve estetik burun ameliyatları (rinoplasti) alanlarında uzmanlaşmış olan Prof. Dr. Topdağ, ulusal ve uluslararası düzeyde tanınan bir cerrahtır. The Journal of Laryngology & Otology, Otology & Neurotology ve European Archives of Oto-Rhino-Laryngology gibi saygın dergilerde yayımlanmış çok sayıda bilimsel makalesi bulunmaktadır.

Prof. Dr. Topdağ, fonksiyon koruyucu tekniklerle baş-boyun tümör cerrahisi uygulamakta; aynı zamanda rinoplasti, revizyon burun estetiği, piezo ultrasonik rinoplasti ve septorinoplasti gibi estetik ve fonksiyonel burun ameliyatlarında yüksek başarı oranlarına sahiptir. Bilimsel yaklaşımı, estetik vizyonu ve hasta güvenliğini esas alan cerrahi felsefesiyle Türkiye’de KBB alanının önde gelen isimlerinden biridir.